Isı Geri Kazanım Cihazı Seçerken Kapasite Hesabı Nasıl Yapılır?
Isı Geri Kazanım Cihazı Seçerken Kapasite Hesabı Nasıl Yapılır?
Bir ısı geri kazanım cihazı seçerken en sık yapılan hata, yalnızca cihaz kataloğunda yazan maksimum hava debisine bakmaktır. Oysa doğru seçim için öncelikle mahallin gerçekten ne kadar taze havaya ihtiyaç duyduğu belirlenmeli, ardından kanal sisteminin oluşturacağı basınç kaybı ve cihazın gerçek çalışma noktası değerlendirilmelidir.
Başka bir ifadeyle, 500 m³/h taze havaya ihtiyaç duyulan bir mahal için katalog üzerinde “500 m³/h” yazan herhangi bir cihazı seçmek her zaman doğru değildir. Cihazın bu debiyi, bağlı olduğu kanal ve menfez sisteminin oluşturduğu basınç kaybını yenerek sağlayabilmesi gerekir.
Bu rehberde ısı geri kazanım cihazı kapasite hesabı için kullanılan temel yöntemleri, örnek bir hesabı ve cihaz seçiminde yalnızca hava debisine bakmanın neden yeterli olmadığını inceleyeceğiz.
Isı Geri Kazanım Cihazının Kapasitesi Neyi İfade Eder?
Isı geri kazanım cihazlarında kapasite denildiğinde çoğunlukla cihazın taşıyabildiği hava debisi anlaşılır. Bu değer genellikle m³/h cinsinden verilir.
Ancak burada iki farklı hava akışı vardır:
- Taze hava: Dış ortamdan alınarak mahal içerisine verilen hava.
- Egzoz havası: Mahal içerisinden alınarak dışarı atılan hava.
Isı geri kazanım cihazı bu iki hava akımı arasında doğrudan karışım oluşturmadan, uygun eşanjör yapısına bağlı olarak egzoz havasındaki enerjinin bir bölümünü taze havaya aktarır. Sağlıklı bir sistem tasarımında taze hava ve egzoz debilerinin proje gereksinimlerine göre dengelenmesi gerekir.
Isı Geri Kazanım Cihazı Kapasitesi Nasıl Hesaplanır?
Gerekli hava debisini belirlemek için uygulamanın türüne göre farklı yöntemler kullanılabilir. En yaygın yaklaşımlar kişi sayısına göre taze hava hesabı ve mahallin hacmine göre hava değişimi sayısı hesabıdır.
Projede uyulması gereken standart, yönetmelik veya işveren kriteri varsa, nihai değer mutlaka bu şartlara göre belirlenmelidir.
1. Kişi Sayısına Göre Taze Hava Debisi Hesabı
İnsanların bulunduğu ofis, sınıf, toplantı odası, restoran ve benzeri mahallerde taze hava ihtiyacının önemli bir bölümü kişi sayısına bağlıdır.
Temel hesap:
Q = N × q
Burada:
- Q: Gerekli taze hava debisi (m³/h)
- N: Mahal içerisindeki kişi sayısı
- q: Kişi başına gerekli taze hava miktarı (m³/h kişi)
Kişi başına kullanılacak hava miktarı, mahallin kullanım amacı ve uygulanan standarda göre değişebileceği için bütün projelerde tek bir sabit değer kullanmak doğru değildir.
2. Hava Değişim Sayısına Göre Debi Hesabı
Bazı mahallerde gerekli hava miktarı, mahal havasının bir saat içerisinde kaç kez yenilenmesi gerektiği esas alınarak hesaplanır.
Öncelikle mahallin hacmi bulunur:
V = A × H
Ardından gerekli hava debisi:
Q = V × n
Burada:
- V: Mahal hacmi (m³)
- A: Mahal alanı (m²)
- H: Mahal yüksekliği (m)
- n: Saatlik hava değişim sayısı (1/h)
- Q: Gerekli hava debisi (m³/h)
Hangi hava değişim sayısının kullanılacağı mahallin kullanım amacına göre belirlenmelidir. Ofis, depo, toplantı odası, soyunma odası veya farklı bir kullanım alanı aynı hava değişim ihtiyacına sahip değildir.
Örnek Isı Geri Kazanım Cihazı Kapasite Hesabı
120 m² büyüklüğünde, tavan yüksekliği 2,8 metre olan ve 12 kişinin çalıştığı bir ofisi örnek olarak ele alalım.
Kişi Sayısına Göre Hesap
Örnek hesapta kişi başına 30 m³/h taze hava kabul edildiğini varsayalım:
12 kişi × 30 m³/h = 360 m³/h
Buradaki 30 m³/h kişi değeri yalnızca hesap yöntemini göstermek amacıyla kullanılan örnek bir değerdir. Gerçek projede uygulanacak değer ilgili standart ve proje şartlarına göre kontrol edilmelidir.
Mahallin Hacmine Göre Hesap
Önce hacmi hesaplayalım:
120 m² × 2,8 m = 336 m³
Örnek olarak 1,5 hava değişimi kabul edilirse:
336 m³ × 1,5 = 504 m³/h
Bu örnekte kişi sayısına göre 360 m³/h, hacim esaslı hesapta ise 504 m³/h bulunmuştur.
Ancak burada doğrudan “504 m³/h cihaz seçilir” demek henüz doğru değildir. Bir sonraki aşamada cihazın bu debiyi hangi dış statik basınçta sağlayabildiğine bakılması gerekir.
Sadece m³/h Değerine Bakmak Neden Yanlıştır?
Bir ısı geri kazanım cihazı kanal sistemine bağlandığında fan yalnızca havayı hareket ettirmez; kanal, dirsek, filtre, menfez, damper ve diğer elemanların oluşturduğu dirençleri de yenmek zorundadır.
Bu dirençler sistemde basınç kaybı oluşturur ve Pa (Pascal) cinsinden ifade edilir.
Örneğin katalogda:
Maksimum hava debisi: 600 m³/h
yazması, cihazın her kanal sisteminde 600 m³/h vereceği anlamına gelmez.
Fan üzerinde basınç arttıkça debi genellikle düşer. Bu nedenle seçim, mümkün olduğunda üreticinin fan eğrisi veya debi-basınç tablosu üzerinden yapılmalıdır.
Saha Notu
“500 m³/h cihaz istiyorum” bilgisi tek başına doğru ürün seçmek için yeterli değildir. Kanal sistemi bulunan bir uygulamada debi ile birlikte cihazın yenmesi gereken dış statik basıncın da bilinmesi gerekir.
Dış Statik Basınç Nasıl Belirlenir?
Kanal sistemindeki toplam basınç kaybı, havanın geçtiği bütün elemanların oluşturduğu dirençlerin toplamından meydana gelir.
Başlıca basınç kaybı oluşturan elemanlar:
- Hava kanalları
- Dirsekler
- Redüksiyon ve genişlemeler
- Menfez ve difüzörler
- Damperler
- Susturucular
- Diğer kanal aksesuarları
Projeli uygulamalarda kanal hesabı yapılarak sistemin kritik hattındaki toplam basınç kaybı bulunur. Cihazın fanı, tasarım debisini bu basınç değerinde sağlayabilmelidir.
Isı Geri Kazanım Cihazını Gereğinden Büyük Seçmek Doğru mu?
“Biraz büyük olsun, garanti olsun” yaklaşımı havalandırma cihazlarında her zaman iyi sonuç vermez.
Gereğinden büyük seçilmiş bir cihaz:
- İlk yatırım maliyetini artırabilir.
- Daha fazla yer kaplayabilir.
- Gereksiz yüksek hava hızlarına neden olabilir.
- Gürültü seviyesini artırabilir.
- Fanların gereksiz enerji tüketmesine neden olabilir.
Bu nedenle cihaz seçiminde makul bir emniyet payı düşünülebilir, ancak kapasiteyi gereksiz yere büyütmek yerine cihazın tasarım çalışma noktasında verimli çalışmasına dikkat edilmelidir.
Isı Geri Kazanım Verimi de Seçimde Önemlidir
İki cihaz aynı hava debisine sahip olsa bile ısı geri kazanım performansları aynı olmayabilir.
Eşanjör tipi, çalışma koşulları ve cihaz tasarımı geri kazanılan enerji miktarını etkiler. Bu nedenle yalnızca hava debisine değil, üreticinin belirttiği ısı geri kazanım performansına ve bu performansın hangi test koşullarında verildiğine de bakılmalıdır.
Ayrıca cihazın filtreleri, fan tipi, kontrol sistemi, bypass özelliği ve ses seviyesi de uygulamaya göre önemli seçim kriterleridir.
Isı Geri Kazanım Cihazı Seçerken Kontrol Edilecek 8 Temel Kriter
- Gerekli taze hava debisi: Mahallin kullanımına göre hesaplanmalıdır.
- Egzoz hava debisi: Sistem hava dengesi açısından değerlendirilmelidir.
- Dış statik basınç: Kanal sisteminin toplam direnci dikkate alınmalıdır.
- Isı geri kazanım performansı: Cihazın çalışma koşullarındaki gerçek performansı incelenmelidir.
- Filtreler: Kullanım alanının hava kalitesi gereksinimine uygun olmalıdır.
- Ses seviyesi: Özellikle ofis, konut ve benzeri mahallerde önemlidir.
- Kontrol sistemi: Hız kontrolü, sensörler, bypass ve otomasyon seçenekleri değerlendirilmelidir.
- Bakım erişimi: Filtre ve eşanjör bakımının kolay yapılabilmesi önemlidir.
Sık Yapılan Isı Geri Kazanım Cihazı Seçim Hataları
Sadece Mahal Metrekare Bilgisine Göre Cihaz Seçmek
Aynı büyüklükteki iki mahalin kişi sayısı ve kullanım amacı farklı olabilir. Bu nedenle yalnızca m² bilgisiyle doğru taze hava debisini belirlemek mümkün değildir.
Katalogdaki Maksimum Debiyi Çalışma Debisi Sanmak
Cihazın maksimum serbest üfleme debisi ile kanal sistemine bağlı gerçek çalışma debisi aynı olmayabilir.
Kanal Basınç Kaybını Hesaba Katmamak
Yeterli basınç üretemeyen bir fan, katalogda istenen debiye sahip görünse bile sahada gerekli havayı sağlayamayabilir.
Cihazı Gereğinden Fazla Büyük Seçmek
Aşırı kapasite seçimi gereksiz maliyet, yüksek ses ve enerji tüketimi gibi yeni sorunlara yol açabilir.
Sonuç: Doğru Isı Geri Kazanım Cihazı Seçimi Debi ve Basıncın Birlikte Değerlendirilmesiyle Yapılır
Doğru ısı geri kazanım cihazı seçiminin ilk adımı, mahallin taze hava ihtiyacını doğru belirlemektir. Bu ihtiyaç, kişi sayısı, mahallin hacmi, kullanım amacı ve projede geçerli olan havalandırma kriterlerine göre hesaplanmalıdır.
Ancak hesaplanan m³/h değeri tek başına yeterli değildir. Kanal sistemi bulunan uygulamalarda cihazın gerekli hava debisini toplam dış statik basınç altında sağlayıp sağlayamadığı mutlaka kontrol edilmelidir.
Bu nedenle ısı geri kazanım cihazı seçerken yalnızca katalogdaki kapasite değerine değil, debi-basınç çalışma noktasına, ısı geri kazanım performansına, filtrelere, ses seviyesine ve kontrol özelliklerine birlikte bakmak gerekir.
Teknik Destek
Isı geri kazanım cihazı seçimi için mahallin kullanım amacı, alanı, tavan yüksekliği, kişi sayısı, gerekli taze hava miktarı ve varsa kanal sistemine ait basınç kaybı bilgilerini paylaşarak uygulamanıza uygun cihaz konusunda teknik destek alabilirsiniz. Isı geri kazanım cihazı çeşitleri için sitemize bakabilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular
Isı geri kazanım cihazı kapasitesi nasıl hesaplanır?
Öncelikle mahallin gerekli taze hava debisi kişi sayısına, mahal hacmine veya projede geçerli havalandırma kriterlerine göre belirlenir. Daha sonra kanal sisteminin basınç kaybı dikkate alınarak cihazın gerekli debiyi gerçek çalışma noktasında sağlayabilmesi kontrol edilir.
100 m² alan için kaç m³/h ısı geri kazanım cihazı gerekir?
Yalnızca 100 m² alan bilgisiyle doğru kapasite belirlenemez. Tavan yüksekliği, kişi sayısı, kullanım amacı ve gerekli hava değişim miktarı da bilinmelidir.
Isı geri kazanım cihazı büyük seçilirse ne olur?
Gereğinden büyük cihaz daha yüksek ilk yatırım maliyetine, fazla hava hızına, gürültüye ve gereksiz fan enerjisi tüketimine neden olabilir.
Isı geri kazanım cihazında Pa değeri neden önemlidir?
Pa değeri, fanın kanal sistemindeki dirence karşı ne kadar basınç oluşturabildiğiyle ilgilidir. Cihazın yalnızca gerekli m³/h debiye değil, bu debiyi proje basıncında sağlayabilecek fan performansına da sahip olması gerekir.